Zigbee is de reden dat een deurcontact twee jaar op één knoopcelbatterij werkt. Het is een radioprotocol gemaakt voor kleine berichten en weinig stroom — precies het tegenovergestelde van wifi, dat een batterijsensor binnen weken leegtrekt.
Met Zigbee2MQTT draait u uw eigen Zigbee-netwerk, los van welk merk dan ook. Een Ikea-lamp, een Aqara-sensor en een Philips-schakelaar zitten op hetzelfde netwerk zonder dat u drie bridges en drie apps nodig heeft.
Reken op twee uur. De software is het makkelijke deel; de radiokant is waar het misgaat.
Kies een coördinator
De coördinator is de USB-stick die uw Zigbee-netwerk aanstuurt. Uw keuze bepaalt hoeveel apparaten u kwijt kunt en hoe stabiel het geheel is.
| Stick | Chip | Opmerking |
|---|---|---|
| SONOFF ZBDongle-E | EFR32MG21 | Goede prijs-kwaliteit, breed ondersteund |
| ConBee III | EFR32MG21 | Uitstekende ontvangst, iets duurder |
| Home Assistant Connect ZBT-1 | EFR32MG21 | Officieel, doet ook Thread/Matter |
Vermijd de oudere CC2531-stick die u nog vaak tweedehands ziet. Die houdt ongeveer twintig apparaten aan en loopt daarna vast — voor een paar euro meer koopt u iets dat een heel huis draait.
Let ook op de variant: de SONOFF ZBDongle-P en ZBDongle-E zijn verschillende chips met verschillende firmware. Ze werken allebei, maar instructies die u online vindt gelden vaak maar voor één van de twee.
Sluit de stick aan met een verlengkabel
Deze stap lijkt overbodig en is dat niet. Steek de coördinator niet direct in uw Raspberry Pi of NAS.
USB 3.0-poorten en de SSD’s die eraan hangen stralen breedbandruis uit rond 2,4 GHz — precies de band waar Zigbee in zit. Een coördinator die daar tegenaan zit, verliest de helft van zijn bereik. Het resultaat is een netwerk dat “soms” werkt: sensoren die willekeurig wegvallen, apparaten die niet willen koppelen, een mesh die er in het overzicht prima uitziet maar in de praktijk niet reageert.
Een USB 2.0-verlengkabel van vijftig centimeter tot een meter lost dit op. Hang de stick vrij, weg van de behuizing, weg van uw router, weg van de meterkast.
Dit is verreweg de meest voorkomende oorzaak van “Zigbee werkt niet goed bij mij”.
Installeer de MQTT-broker
Zigbee2MQTT praat niet rechtstreeks met Home Assistant; het publiceert berichten via MQTT. U heeft dus een broker nodig.
- Ga in Home Assistant naar Instellingen → Add-ons → Add-on store.
- Zoek Mosquitto broker en installeer die.
- Start de add-on en zet Start bij opstarten aan.
- Ga naar Instellingen → Apparaten en diensten. Home Assistant vindt MQTT zelf en biedt aan het in te stellen — bevestig dat.
Maak daarnaast een apart Home Assistant-gebruikersaccount voor Zigbee2MQTT (Instellingen → Personen → Gebruikers), met een eigen wachtwoord. Zo hoeft u uw eigen inloggegevens niet in een configuratiebestand te zetten.
Installeer en configureer Zigbee2MQTT
De add-on staat niet standaard in de store; u voegt eerst de repository toe.
- Instellingen → Add-ons → Add-on store → menu rechtsboven → Repositories.
- Voeg toe:
https://github.com/zigbee2mqtt/hassio-zigbee2mqtt - Installeer Zigbee2MQTT uit de lijst die verschijnt.
- Ga naar het tabblad Configuratie van de add-on en zet het serial-pad naar uw stick. Onder Instellingen → Systeem → Hardware → Alle hardware vindt u de naam. Gebruik het
/dev/serial/by-id/...-pad en niet/dev/ttyUSB0: dat laatste kan van nummer wisselen na een herstart, waarna uw hele netwerk weg lijkt.
Start de add-on en open het logboek. Als het goed gaat, ziet u dat de coördinator wordt herkend en het netwerk start.
Kies een kanaal dat vrij is van uw wifi
Zigbee en 2,4 GHz-wifi delen dezelfde band. Een Zigbee-kanaal is 2 MHz breed, een wifi-kanaal 20 MHz — uw wifi walst dus over meerdere Zigbee-kanalen tegelijk heen.
Als uw wifi op de gebruikelijke kanalen 1, 6 en 11 zit, blijven Zigbee-kanaal 15, 20 en 25 vrij. Zit uw wifi ergens anders, reken het dan door met onze Zigbee/wifi-kanaalplanner — die berekent de werkelijke overlap in MHz in plaats van de standaardvuistregel te herhalen.
Zet het kanaal voordat u apparaten koppelt. Het kanaal later wijzigen betekent dat batterijapparaten het netwerk kwijtraken en stuk voor stuk opnieuw gekoppeld moeten worden.
In de add-on-configuratie, onder zigbee_herdsman_debug → advanced:
advanced:
channel: 20Herstart de add-on daarna.
Koppel uw eerste apparaten
Open de webinterface van Zigbee2MQTT (knop OPEN WEB UI bij de add-on) en klik op Permit join. Zet daarbij een tijdslimiet in plaats van “permanent” — een netwerk dat altijd openstaat, laat ook apparaten van de buren toe.
Zet het apparaat vervolgens in koppelmodus. Dat verschilt per merk: meestal een knop vijf tot tien seconden ingedrukt houden, soms een reset-pinnetje, soms de lamp zes keer aan- en uitschakelen.
Koppel het apparaat op de plek waar het gaat hangen, niet naast de coördinator. Zigbee onthoudt via welke route het bericht loopt; koppelen op de eindbestemming levert meteen de juiste route op.
Bouw het mesh uit
Dit is wat Zigbee sterk maakt en wat de meeste mensen niet benutten.
Elk apparaat op netstroom — een slimme stekker, een lamp, een inbouwmodule — is ook een router: het geeft berichten van andere apparaten door. Apparaten op batterijen doen dat niet; die slapen om stroom te sparen.
Praktisch betekent dat:
- Een huis met alleen batterijsensoren heeft geen mesh. Alles moet rechtstreeks de coördinator halen, en dat lukt door twee muren heen niet.
- Een paar slimme stekkers, verspreid over het huis, maken het verschil tussen een netwerk dat wankelt en een dat zichzelf herstelt. Ze hoeven niets te schakelen; ingeplugd zijn is genoeg.
- Reken op één router per verdieping, plus één in de buurt van plekken met dikke muren of vloerverwarmingsnetten.
In de webinterface toont Map hoe het netwerk daadwerkelijk loopt. Ziet u sensoren die met een lange, zwakke lijn rechtstreeks aan de coördinator hangen? Zet daar een router tussen.
Zigbee bouwt zijn routes langzaam om — geef het na een wijziging een dag voordat u conclusies trekt.
Veelgemaakte fouten
“Apparaten vallen willekeurig weg.” Bijna altijd interferentie. Controleer in deze volgorde: verlengkabel gebruikt, weg van USB 3.0 en de router, kanaal vrij van uw wifi, genoeg routers.
“Ik heb het kanaal gewijzigd en nu doet niets het meer.” Batterijapparaten volgen een kanaalwijziging niet. Ze moeten opnieuw worden gekoppeld. Vandaar: kanaal eerst.
“Na een herstart is mijn hele netwerk verdwenen.” Uw stick kreeg een ander /dev/ttyUSB-nummer. Gebruik het /dev/serial/by-id/-pad.
“Mijn nieuwe apparaat wordt niet herkend.” Zigbee2MQTT herkent duizenden apparaten, maar nieuwe modellen lopen achter. Kijk of het model in de ondersteunde apparaten staat, en update de add-on — de lijst groeit met elke release.